dijkversterking GOWA

Integrale aanpak en dijkontwerp

De versterking van de Waaldijk is aangegrepen als kans om niet alleen de waterveiligheid te verbeteren, maar het landschap langs de Waal als geheel te versterken. Veenenbos en Bosch was binnen de Graaf Reinald Alliantie vanaf de verkenning tot en met de uitvoering betrokken bij het ontwerp. Door waterveiligheid, landschap, natuur, cultuurhistorie en gebruik vanaf het begin met elkaar te verbinden, groeide de dijkversterking uit tot een integrale gebiedsontwikkeling.

De bestaande landschappelijke, cultuurhistorische en gebruikswaarden waren sturend voor de keuze hoe de dijk werd versterkt: binnendijks, buitendijks of met een constructieve oplossing. Hierdoor konden bestaande kwaliteiten zoveel mogelijk worden behouden en ontstond een continu dijkprofiel met vloeiende overgangen.

Het wegprofiel is vanuit veiligheid én beleving ontworpen. Over de dijk loopt een compact, gemengd profiel zonder belijning, dat als een rustige lijn door het landschap slingert. Aan de rivierzijde begeleidt een brede band de route. Op bijzondere plekken verbreedt deze zich tot rustpunten, gekoppeld aan uitzichten over de Waal, de uiterwaarden en de dorpen.

Trappen, zitranden en tribunes versterken de relatie tussen dijk en rivier. Zo wordt de hoogte van de dijk onderdeel van de beleving: de dijk vormt als het ware een tribune in het rivierenlandschap, waarbij niet het ontwerp zelf, maar het omliggende landschap centraal staat.

Linielandschap

Het westelijke deel van het traject wordt gekenmerkt door een bijzondere opeenvolging van militaire en waterstaatkundige tijdlagen. Elementen van de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog zijn binnen het ontwerp verbonden tot één leesbaar linielandschap.

Bij Fort Vuren zijn de vrije schootsvelden richting Slot Loevestein hersteld door het parkeren verdiept aan te leggen. De historische inundatiesluis is gerestaureerd en opnieuw functioneel gemaakt als waterwerk voor noodberging. Bij de vesting van Gorinchem is het ravelijn teruggebracht en bij de voormalige Herculespost is een uitzichtpunt gerealiseerd over de inundatievelden en richting Loevestein.

Ook de overlaten zijn herkenbaar gemaakt in het dijkprofiel. Zo vertelt de route niet alleen het verhaal van militaire verdediging, maar ook van de eeuwenlange zoektocht naar grip op het water. Historische structuren worden daarmee zichtbaar én krijgen waar mogelijk opnieuw betekenis in het landschap van nu.

Uiterwaarden

De uiterwaarden vormen een essentieel onderdeel van de gebiedsontwikkeling. Hier is ruimte gecreëerd voor natuur- en riviercompensatie, waarbij de oorspronkelijke ondergrond en rivierdynamiek sturend waren. Nieuwe geulen zorgen voor riviercompensatie en dragen bij aan de waterkwaliteit, terwijl vrijkomende grond en klei zijn benut voor de versterking van de dijk.

In vier uiterwaarden heeft dit geleid tot verschillende landschappen. In de Crobsche Waard zijn een nieuwe geul, struinroutes, een plukbos en een buitenklaslokaal gerealiseerd. Heuff biedt ruimte aan dynamische riviernatuur met onder meer een KRW-geul, ooibos en stroomdalgrasland. De Woelse Waard vormt met nieuwe routes een uitloopgebied voor Gorinchem. In de Herwijnense Bovenwaard volgt een nieuwe geul de historische rivierstrangen.

Struinpaden, bruggen en vlonders verbinden deze gebieden met de dijk en de omliggende dorpen. Zo ontstaat langs de Waal een robuust en beleefbaar rivierlandschap waarin natuur, waterveiligheid en recreatie samengaan.